زبان شناسي چيست ؟



  سطوح زبان شناسي :

1) واچ شناسي : مطالعه صداهاي زبان و قواعد تركيب آنها به منظور ساخت هاي آوايي زبان
2) دستور زبان : صرف - نحو
3) معنا شناسي : بررسي معنا انواع تك واژه ها ، كلمه و ....
بررسي حوزه ي معنايي كلمه ها (تضمن، ترادف ، تضاد)
هنگام مطالعه ي زبان فارسي درسطح واچ شناسي در مي يابيم كه اين زبان 29 واچ دارد و واچ هاي مزبور طبق قواعد اين زبان با هم تركيب مي شوند و ساخت هايي آوايي مي سازند.
واچ ها آواهاي زبان هستند . واچ آوايي است كه مي تواند در يك سخت آوايي جانشين آواي ديگر شود و آن ساخت را به ساخت ديگري تبديل كند. مثلاً آواي «ر» كه مي تواند در ساخت آوايي «زاد» جانشين آواي «د» شود و آن را به ساخت آوايي «زا» تبديل كند. نظام آواي از همين واچ ساخته شده است.  



  دستور زبان :

بررسي نشانه هاي زبان و قواعد تركيب آن ها به منظور ساختن كلمات و عبارات و جمله هاي زبان ، به دو بخش صرف و نحو تقسيم مي شود.  



  بخش صرف :

واچ – تكواژ – كلمات مشتق – كلمات مركب  



  بخش نحو:

گروه – گروه اسمي – گروف حرف اضافي – گروه فعلي – جمله  



  انواع جمله :

جمله ساده – جمله مركب – جمله شرطي – جمله امري – جمله بياني  



  معنا شناسي :

نشان ميدهد برخي كلمه ها در يك حوزه معنايي قرار مي گيرند. در معنا شناسي روابط معناي كلمه ها و جمله ها بررسي مي شود. مثلاً رابطه اي معنايي ميان «پدر» و «بابا» را ترادف مي گويند. چون در واقع در معني با يكديگر مترادف اند. همچنين رابطه معنايي ميان «روز و شب» تضاد است و رابطه معنايي ميان «پدر» و «والدين» تضّمن است. زيرا پدر معني والدين را نيز در بر دارد. و پدر جزيي از والدين است.  



  بياموزيم – كاربرد درست «را»

بايد دانست : نشانه ي مفعولي «را» بايد بلافاصله در كنار مفعول جمله قرار گيرد و اگر با مفعول فاصله داشته باشد و بعد از فعل آن جمله بيايد. جمله نادرست است. كتاب (داستاني (مفعول)) (را(نشانه)) كه هفته ي پيش منتشر شده بود، خريدم (ص) كتاب (داستاني(مفعولي)) كه هفته ي پيش منتشر شده بود (را(نشانه)) خريدم (غ)  



  خود آزمايي درس بيست و چهارم :
1 – واچ شناسي چيست؟

واچ شناسي عبارت است از مطالعه صداهاي زبان و قواعد تركيب آنها به منظور ساخت هاي آوايي زبان  



  2 – وظيفه هر يك از دو بخش صرف و نحو را در دستور زبان بيان كنيد

در بخش صرف به بررسي و طبقه بندي نشانه هاي ساده، مثل باغ يا «بان» )در باغبان) يا «بي» )در «بي خبر) و مانند اين ها مي پردازد. و از نشانه ها به نام تك واژه ياد مي كنند. آنگاه به چگونگي تركيب تك واژه ها تا حد كلمات مشتق و مركب توجه مي كنند.
در بخش تجربه شيوه هاي تركيب انواع كلمات تا سطح گروه يا جمله مي پردازند. آنگاه گروه ها را به انواع گروه اسمي (مثل در اين كتاب جلد سبز) گروه فعلي مثل (= گفته شده بود) و غيره طبقه بندي مي كنند.  



  3 – معنا شناسي چه كاربردي در زبان شناسي دارد؟

در معنا شناسي از يك طرف هر يك از تك واژه ها ، كلمه ها و جمله را توصيف مي كنند و از طرف ديگر نشان مي دهند كه چگونه هر دسته از كلمه ها در يك حوزه معنايي قرار مي گيرند. همچنين نشان مي دهد كه ميان كلمات و جملات چه روابط معنايي برقرار مي شود.  



  4 – رابطه بين كلمات «كتاب و مدرسه» «ورزش و فوتبال» «هست و نيست» و «خانه و منزل» را بيان كنيد.

كلمات «كتاب مدرسه» و «ورزش و فوتبال» رابطه ي تضمن دارد.
كلمات «هست و نيست» رابطه ي تضاد و كلمات «خانه و منزل» رابطه ترادف دارند.  



  5 – نوع قيدها را مشخص كنيد.

«گويند شخصي از بينوايي در فصل زمستان (قيد مشترك) درّاعه اي كتان و جامه اي بلند كتاني، يكتا (قيد مشترك) پوشيده بود. در اين حين (قيد مشترك) خرسي را سيل از كوهستان دور بوده بود سرش در آب پنهان . كودكان پشت خرس را ديدند به شخص گفتند : اينك (قيد مختص) پوستيني در جوي افتاده است و تو را سرما ست، آن را بگيرد.
مرد از غايت احتياج (قيد مختص) و سرما درجهت كه پوستين را بگيرد. خرس تيز چنگال دوري زد . مرد در آب گرفتار خرس شد. كودكان بانگ مي داشتند كه پوستين را بياور و اگر نمي تواني آن را رها كن و بيا . مرد گفت : من پوستين را رها مي كنم، پوستين مرا رها نمي كند.